Hasiera Aralarko San Migel Santutegia


 

San Migel Goiaingerua Nafarroako Erreinuaren zaindaria izan zen. Nafarroako errege eta erakundeek askotan jo zuten berarengana laguntza eske. Zeruko armaden buruzagiarenganako debozioa, sutsuen eta zabalduenetako bat zen Erdi Aroko kristau munduan.

Nafarroan San Migeli zaion debozioaren zabalkundea aise antzeman daiteke. Nahikoa da bere gurtzarako eskainiak aurkitu daitezkeen parrokia, monastegi, baseliza, erretaula eta imajinen kopuru izugarrian erreparatzea. 320tik gora dira zuzeneko aipamenak.

  Aralarko san Migelen irudia Xabierko Gazteluko kapillan, aingeruaren irudi barroko baten ondoan. 2002-12-6
Aralarko san Migelen irudia Xabierko Gazteluko kapillan, aingeruaren irudi barroko baten ondoan. 2002-12-6
 

Parrokiak

Nafarroak baditu 56 parrokia eta bi basilika San Migelen ohoretan eraikiak, Aralar mendiko San Migel in Excelsis santutegiaz aparte. Beste 20 parrokia edo elizetan badago San Migeli eskainitako erretaularen bat, eta beste 140 elizetan, Goiaingeru santuaren irudiren bat.

San Migelen ohoretan eraikitako parrokiak edo basilikak herri hauetan daude:

 
San Migel eta bere santuarioaren konposizio erromantikoa. XX. mendekoa
San Migel eta bere santuarioaren konposizio erromantikoa. XX. mendekoa
 

 

Agoitz, Arraiza, Arribe, Artazu, Badostáin, Baraibar, Barbatáin, Barillas, Beramendi, Beunza, Cábrega, Cadreita, Cárcar, Zia (Iza), Ciriza, Corella, Ecala, Eraul, Eguíllor, Egozkue, Eraso, Erice, Eslava, Etxarri (Larraun), Idoy, Igantzi, Ilarregi, Iturmendi, Larraga, Larráin (Adiós), Leitza, Lizarra, Lizoáin, Lodosa, Marcaláin, Mendívil, Metauten, Noáin, Olaiz (Olaibar), Olaldea (Oroz Betelu), Olazagutia, Olcoz, Orkoien, Oteiza, Iruñea, Sarría (Gares), Sagüés, Salinas de Ibargoiti, Salinas de Oro, Udabe, Uitzi, Urdániz, Urroz, Uterga, Zarranz eta Zufían. Arguedas eta Azkoien herriek basilika bana daukate San Migeli eskainita.

 

Baselizak

Fernando Pérez Ollok, bere “Ermitas de Navarra” izeneko liburuan, Aralarko santutegiaz aparte, historian zehar San Migeli eskainiak izan diren beste ehun eta hamar (110) baselizen jakingarriak aipatzen ditu. Hauetatik batzuk erabiltzen dira oraino, beste batzuk edo ez dira erabiltzen edo erorita daude eta beste batzuetaz ez da izan zirelako oroitzapena besterik gordetzen, eta hori, zutik zeuden tokiko dermioen izenei esker gehienetan.

San Migelen ohoretan jasotako ermitaren bat beren dermioetan daukaten herriak hauek dira:

 

Abáigar, Abárzuza, Goiko Abaurrea, Ablitas, Aizoáin, Alzuza, Alloz, Ansoáin, Aranarache, Arguedas, Aristu, Arizaleta, Arizkun, Arruitz, Artozqui, Arzoz, Atondo, Barásoain, Barbatáin, Beunza, Doneztebe, Echávarri (Allín), Elía (Amocáin), Esténoz, Galdeano, Gastiáin (Iriberrigutxia), Goñi, Idoate (Lerruzekin batera), Irañeta, Irotz, Izal, Lerruz (Idoaterekin batera), Lizarraga (Ergoiena), Mezkiritz, Olaz (Galar), Rocaforte, San Martin de Unx, Úcar, Ujué, Uli (Lónguida), Urdániz, Vidángoz, Villatuerta, Zabalza (Urraul), Zuazu (Izaga) eta Zuza. Zerrenda honi gehitu liteke, nahiz eta berez baseliza ez izan, Xabierreko gazteluan dagoen jatorrizko dorrea, San Migel Goiangeruari eskainita baitago hau ere.

Beste hirurogeita lau (64) ermita zaharren oroitzapena bizirik dago oraindik, edo agiri historikoei esker, edo orain beste elizetan gordetzen diren imajinei esker, edo toponimoei esker, hasi Luzaidetik eta Tuterara bitarteko edo Azedotik hasi eta Aragoiko Petillara bitarteko hainbat herritan.

  San Migel goiaingeruaren taila barrokoa, erensugeari lantza sartzen ari dela. Nafarroako museos. XVIII. mendekoa
San Migel goiaingeruaren taila barrokoa, erensugeari lantza sartzen ari dela. Nafarroako museos. XVIII. mendekoa